هم دارد كه ما در بحث اينكه « آيا سعادت مطلق است يا نسبى ؟ » ذكر خواهيم كرد . رابطهء لذت با سعادت در وجود يك فرد از قبيل رابطهء سعادت فرد با سعادت اجتماع است . ممكن است مثلًا يك معاملهء خاصّ تجارتى كه يك فرد تاجر با خارج كشور انجام مىدهد و ارز كشور را صادر مىكند از نظر شخص او بسيار مفيد و سودمند باشد و وسائل خوشى او را به طور وافر فراهم كند اما همين كار از لحاظ كشور و مجموع افرادى كه در آن كشور زيست مىكنند بسيار خطرناك و زيان بخش باشد ؛ يعنى اين كار مصلحت فرد است اما مصلحت اجتماع نيست ؛ كما اينكه ممكن است چيزى مصلحت اجتماع در حال حاضر براى نسل حاضر باشد اما مصلحت اجتماع در آينده و براى نسل آينده نباشد . يك عمل - مانند ديدن يك منظره ، و شنيدن يك آواز ، و خوردن يك غذا - ممكن است لذت آور باشد و از لحاظ چشم تنها يا گوش تنها يا ذائقهء تنها آن عمل مفيد و مصلحت هم هست ، اما انسان چشم تنها يا گوش تنها و يا ذائقهء تنها نيست ، انسان مجموعه‌اى است از قوا و غرائز و استعدادها ، انسان هم به زمان حاضر بستگى دارد و هم به زمان آينده ، بايد همهء اين جنبه‌ها را با هم در نظر گرفت و آنگاه حكم كرد كه آيا فلان عمل سعادت بخش است يا نيست ، و الّا صرف لذت بخش بودن يك چيز كافى نيست كه آن را سعادت بخش بشماريم ؛ و به همين دليل نبايد كسانى را كه بشر را از برخى لذتها در شرايط خاصى منع كرده‌اند دشمن ضدّ لذت و خوشى به شمار آوريم ، زيرا ممكن است آنها سعادت بشر را در نظر گرفته باشند يعنى نظر و فكر همه جانبه‌اى داشته باشند و فكرشان محدود به جنبهء خاص و زمان حال نباشد ، يا ممكن است از اين هم وسيعتر فكر كرده باشند و سعادت اجتماع را كه فوق سعادت فرد است و سعادت فرد بسته به سعادت اجتماع است در نظر گرفته باشند . اين تفاوت كه در فرق ميان سعادت فرد و لذت فرد گفته شد ، دربارهء يك عضو يا يك قوّه نيز صادق است ؛ يعنى ممكن است لذت يك عضو سعادت آن عضو نباشد . لذّت يك عضو به اين است كه ادراك ملائمى به او دست بدهد ، مثل اينكه چشم از ديدن منظره‌اى لذت ببرد ، اما همين ديدن ممكن است براى چشم زيان بخش نيز باشد و موجب رنجها و آلامى در آن گردد و مانع ديدنهاى ديگرى بشود . سعادت به هر حال جنبهء همه جانبه دارد و لذت جنبهء يك جانبه ولو آنكه عضو يا جنبهء مخصوصى را در نظر بگيريم . مثلًا آنگاه كه مىگوييم « سعادت بدنى و سعادت روحى » ما بدن را از روح